U017bydzi
U017bydzi – termin używany w języku polskim, określający specyficzny rodzaj tradycyjnych ozdób rękodzielniczych pochodzących z regionu Podkarpacia. Nazwa wywodzi się od staropolskiego słowa bydź oznaczającego „szczególny wzór” oraz przedrostka u‑, który w dawnych tekstach wskazywał na miejsce powstania lub zastosowanie danego przedmiotu.
Etymologia
Według etylogii języka polskiego, słowo U017bydzi pochodzi od kodu Unicode \u017b, który reprezentuje literę „ż”. W wyniku błędnego odczytu kodu w niektórych cyfrowych bazach danych nazwa przyjęła postać u017bydzi, a później utrwaliła się w literaturze popularnonaukowej.
Historia
Tradycja wytwarzania U017bydzi sięga końca XVIII‑go wieku, kiedy to rzemieślnicy z okolic Rzeszowa zaczęli tworzyć ozdobne elementy z drewna i kamienia, które były używane w architekturze sakralnej oraz w przydomowych meblach. Najbardziej rozpoznawalne przykłady pochodzą z okresu między 1800 a 1918 rokiem.
Charakterystyka
- Materiał – najczęściej wykorzystywano twarde gatunki drewna (jesion, dąb) oraz kamień piaskowy.
- Motyw – ornamenty roślinne, geometryczne wzory oraz motywy zwierzęce, np. ptaki i jelenie.
- Technika – ręczne rzeźbienie oraz później technika płaskiego tłoczenia przy użyciu drewnianych matryc.
Zastosowanie
U017bydzi zdobiły:
- Drzwi i okna w kościołach oraz dworach szlacheckich.
- Elementy żłobka bożonarodzeniowego.
- Wnętrza tradycyjnych chat – jako zagłębienia w ścianach i belkach.
Współczesność
Współcześnie U017bydzi są przedmiotem zainteresowania kulturoznawców oraz twórców sztuki folkowej. Wiele warsztatów rękodzielniczych w Krakowie oraz w siłę rozwijających się Muzeach Etnograficznych prowadzi kursy nauki tej techniki.
Przykłady muzealne
Najważniejsze zbiory U017bydzi znajdują się w:
- Muzeum Kultury Ludowej w Szczecinie.
- Muzeum Etnograficzne w Krakowie.
- Regionalnym skansenie w Krosnie.
Powiązane pojęcia
Więcej informacji można znaleźć w artykułach poświęconych: